Dziadka Staszka opowieści

Stanisława Kałuckiego można nazwać współczesnym kurpiowskim Ezopem i nie będzie w tym stwierdzeniu żadnej przesady. Jest on bowiem pisarzem o niewyczerpanych pokładach fantazji i zapału twórczego. Od lat zajmuje się nie tylko twórczością poetycką, ale i baśniopisarstwem właśnie.

 

Stanisław Kałucki. Zdjęcie pochodzi z serwisu internetowego Ostrołęckiego Centrum Kultury

Stanisław Kałucki. Zdjęcie pochodzi z serwisu internetowego Ostrołęckiego Centrum Kultury

 

„Dżataka” są najstarszymi znanymi bajkami buddyjskimi, pochodzącymi prawdopodobnie sprzed 2500 lat. Pierwszymi znanymi bajkopisarzami byli jednak Ezop (VI w. p.n.e.) i Fedrus (II w. p.n.e.). I właśnie do tradycji bajki wywodzącej się od Ezopa nawiązuje Stanisław Kałucki w zbiorze „Dziadek Staś opowiada”. Są to właściwie baśnie rozmaitych rozmiarów, które łączy jeden element – tematyka kurpiowska, regionalna, bardzo mocno osadzona w mitach, legendach i podaniach lokalnej ludności.

Baśnie Kałuckiego realizują się w formie fantastycznego gatunku epickiego. Jego utwory są zazwyczaj niewielkich rozmiarów, odwołujący się zwykle do rodzimego folkloru. Dominują w niej elementy fantastyki; opowiada o siłach nadprzyrodzonych, cudownych zdarzeniach, nadnaturalnych postaciach i zjawiskach. Jedną z ważniejszych cech baśni Kałuckiego jest także nieokreślony czas akcji. Zawiera ludową mądrość, przedstawia wierzenia ludowe i magiczne; często baśń Kałuckiego jest osnuta na podaniach i legendach przekazywanych ustnie z pokolenia na pokolenie.

Stanisław Kałucki ma ambicje nawiązania do najsłynniejszych zbiorów baśni, m.in.: do „Tysiąca i jednej nocy”, indyjskich „Pańćatantra”, zbiorów baśni zebranych przez braci Grimm „Kinder und Hausmärchen” z lat 1812-22, baśni H. Ch. Andersena, zbiorów Ch. Perraulta „Contes de ma mere l’Oye” z 1697. Baśnie Kałuckiego w znakomitej większości ukazują pewien problem egzystencjalny w sposób zwarty i prosty, w formie przyswajalnej dla dziecka. Ich specyficzne cechy (m.in. odszczegółowienie fabuły oraz bohaterowie, którzy reprezentują określony typ, a nie niepowtarzalne indywiduum) sprawiają, że baśnie Kałuckiego mogą dostarczyć dziecku objaśnień dotyczących jego własnej psychiki i wspiera rozwój dziecięcej osobowości, proces dojrzewania. Warto wskazać w baśniopisarstwie Kałuckiego na stałe motywy, pozwalające dziecku pokonać lęki przed dorastaniem i usamodzielnieniem, oderwaniem od rodziców oraz lęki związane z płcią przeciwną. Baśnie te pełnią zatem funkcję terapeutyczną, a także przekazują podstawową wiedzę na temat kultury, w której dziecko dorasta.

Do najważniejszych motywów baśniowych w twórczości Kałuckiego można zaliczyć motyw walki dobra ze złem. Zło w jego baśniach jest zawsze potężniejsze od dobra, ale zwykle z nim przegrywa. Zwycięstwo dobrej strony jednak zawsze jest okupione stratą

przenikanie się świata nadprzyrodzonego z realnym, motyw zwycięstwa miłości, sprawiedliwości i dobra, motyw mędrca, motyw wędrówki. W baśniach Kałuckiego często występuje postać, której wiedza jest ogromna, niedostępna dla większości śmiertelników. Mędrzec, nie zawsze jednak człowiek, posiada także niesamowite moce służące wpływaniu na świat i inne osoby. Ta osoba jest swoistym wykładnikiem moralnym, drogowskazem dla innych bohaterów.

Baśnie Stanisława Kałuckiego, zarówno pod względem formalnym jak i tematycznym, zasługują na uwagę czytelnika z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze jest to jedyny tak obszerny zbiór, w którym – w formie literackiej – znalazły się kurpiowskie podania i legendy. Po drugie zaś – napisane są plastycznym i sugestywnym językiem.

Paweł Trzemkowski

 

Autorzy publikujący w serwisie Rozmaitosci.com korzystają z prawa do wolności wypowiedzi i swobody wyrażania opinii a także prawa do krytyki. Publikowane artykuły zawierają osobiste poglądy autorów, które w wielu przypadkach nie są tożsame ani nawet zbieżne z poglądami wydawcy.